انسداد باب‌المندب؛ پاشنه آشیل مسیر جایگزین صادرات نفت عربستان

عربستان سعودی سال‌ها برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز، بر خط لوله شرق-غرب و پایانه نفتی ینبع در دریای سرخ تکیه کرده است. این زیرساخت به ریاض اجازه می‌دهد نفت خود را بدون عبور از خلیج فارس به دریای سرخ منتقل کند. اما تشدید تنش‌ها در باب‌المندب و محاصره دریایی توسط حوثی‌ها نشان داده است که این راهکار نیز محدودیت‌های جدی دارد، زیرا نفت پس از رسیدن به ینبع همچنان باید از مسیر دریای سرخ به بازارهای جهانی صادر شود.

یکی از گزینه‌های جایگزین، استفاده از کانال سوئز و خط لوله سومد در مصر است، اما این مسیر نیز ظرفیت نامحدود ندارد. افزایش حجم صادرات نفت از این مسیر می‌تواند باعث ایجاد گلوگاه‌های حمل‌ونقل، افزایش زمان انتقال و رشد هزینه‌های لجستیکی شود. در نتیجه، کانال سوئز نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین عبور آزاد نفتکش‌ها از باب‌المندب برای میلیون‌ها بشکه نفت صادراتی عربستان باشد.

خط لوله شرق-غرب عربستان ظرفیت انتقال حدود ۷ میلیون بشکه نفت در روز را دارد و بخشی از این نفت در پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی غرب این کشور مصرف می‌شود. با این حال، بخش قابل توجهی از نفت منتقل‌شده باید از بندر ینبع صادر شود. پس از بحران تنگه هرمز، این بندر به یکی از مهم‌ترین مراکز صادرات نفت عربستان تبدیل شده و انعطاف‌پذیری بیشتری در برابر تهدیدهای خلیج فارس ایجاد کرده است، اما ناامنی در باب‌المندب این مزیت را تا حد زیادی تضعیف کرده است.

در صورت ادامه انسداد یا ناامن شدن باب‌المندب، صادرات نفت عربستان به بازارهای آسیایی با چالش‌های بزرگی روبه‌رو خواهد شد. محموله‌های مقصد اروپا و آمریکا می‌توانند از کانال سوئز عبور کنند، اما نفت ارسالی به آسیا باید مسیر بسیار طولانی‌تری را طی کند و پس از عبور از مدیترانه، از دماغه امید نیک در جنوب آفریقا به سمت شرق بازگردد. این افزایش فاصله، زمان حمل‌ونقل و هزینه‌های صادرات را بالا برده و می‌تواند بر قیمت جهانی نفت، هزینه حمل دریایی و امنیت انرژی کشورهای واردکننده تأثیر قابل توجهی بگذارد.