جنگ جاری و تشدید تنشها پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، تنها بازار انرژی را تحت تأثیر قرار نداده، بلکه زنجیره تأمین جهانی را نیز با اختلالی گسترده مواجه کرده است. طبق ارزیابی آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، جهان اکنون با شدیدترین اختلال نفتی تاریخ روبهرو است؛ بحرانی که اثرات آن به بخشهای حیاتی دیگری مانند کشاورزی و صنایع کود شیمیایی نیز سرایت کرده است.
بسته شدن تنگه هرمز—مسیر انتقال حدود ۲۰ درصد نفت جهان در شرایط عادی—باعث کاهش شدید جریان انرژی و ایجاد کمبود سوخت در بسیاری از کشورها شده است. در نتیجه، برخی دولتها ناچار به سهمیهبندی مصرف نفت و گاز شدهاند. اما فراتر از انرژی، محدودیت در حملونقل و افزایش هزینهها، تولید و انتقال کودهای شیمیایی را نیز با مشکل مواجه کرده؛ موضوعی که در آستانه فصل اصلی کشت در نیمکره شمالی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
یکی از مهمترین نگرانیها، کمبود عناصر کلیدی کود مانند نیتروژن و فسفات است. اوره، بهعنوان پرمصرفترین کود جهان، بیشترین آسیب را از تأخیرهای حملونقل و افزایش هزینه مواد اولیه متحمل شده است. کارشناسان هشدار میدهند که تداوم این وضعیت میتواند به کاهش عملکرد محصولات کشاورزی و حتی شکست برخی کشتها در فصل آینده منجر شود؛ سناریویی که مستقیماً امنیت غذایی جهانی را تهدید میکند.
در همین حال، کشورهایی که وابستگی بالایی به واردات کود از منطقه خلیج فارس دارند، با فشار بیشتری روبهرو شدهاند. برخی دولتها ذخایر راهبردی دارند، اما برخی دیگر از هماکنون با کمبود مواجه شدهاند. نمونه آن هند است که برای مقابله با بحران، اولویت مصرف اوره را به بازار داخلی داده است. این روند نشان میدهد که بحران ژئوپولیتیکی در خاورمیانه دیگر فقط یک مسئله انرژی نیست، بلکه میتواند در ماههای آینده به چالشی جدی برای قیمت مواد غذایی و امنیت غذایی جهان تبدیل شود.