- صادرات گاز خط لولهای روسیه به اروپا در سال ۲۰۲۵ ۴۴٪ سقوط کرده و به پایینترین سطح از دهه ۱۹۷۰ رسیده است.
- علت اصلی این سقوط، بسته شدن مسیر ترانزیت اوکراین و باقی ماندن تنها مسیر فعال یعنی ترکاستریم است که آن هم مشتریان محدودی دارد.
- این کاهش یک افت ساختاری برای روسیه است، نه یک نوسان مقطعی؛ اروپا پیش از جنگ، بزرگترین و سودآورترین بازار گاز روسیه بود.
- اتحادیه اروپا با اجرای ممنوعیتهای مرحلهای بر گاز خط لوله و LNG روسیه، این روند را به یک سقوط ناگهانی تبدیل کرده است.
- افزایش موقت جریان گاز از ترکاستریم در ماه مه پایدار نبود و حجم کل صادرات سالانه همچنان کاهش شدیدی را نشان میدهد.
- روسیه با سرعت بیشتری به سمت شرق چرخیده: صادرات گاز به چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۵٪ افزایش یافته و به ۳۹ میلیارد مترمکعب رسیده است.
- با این حال، آسیا جای اروپا را نمیگیرد؛ قیمتگذاری سختتر، زیرساخت گرانتر و پروژههایی مانند «قدرت سیبری ۲» هنوز تجاری نشدهاند.
- این سقوط نشان میدهد طلاق انرژی اروپا و روسیه واقعی و تقریباً غیرقابل بازگشت است.
برای دههها، اروپا ستون اصلی درآمد گاز خط لولهای روسیه بود؛ بازاری که سالانه دهها میلیارد دلار برای کرملین به همراه داشت و ابزار مهمی برای نفوذ سیاسی مسکو محسوب میشد. اما در سال ۲۰۲۵ این رابطه تقریباً از هم پاشیده است. سقوط ۴۴ درصدی صادرات گاز روسیه به اروپا، پایینترین سطح از اواسط دهه ۱۹۷۰، نقطه پایان یک دوره تاریخی را رقم میزند.
⚡ نقش اوکراین و سیاست انرژی اتحادیه اروپا
بسته شدن مسیر ترانزیت اوکراین در ابتدای سال، ضربه اصلی را وارد کرد. اکنون تنها مسیر فعال، خط لوله ترکاستریم است که آن هم فقط به چند کشور جنوبشرقی اروپا گاز میرساند. اتحادیه اروپا با برنامه حذف کامل واردات سوختهای فسیلی روسیه تا سال ۲۰۲۷، عملاً هرگونه امید به بازگشت وضعیت گذشته را از بین برده است.
این سیاستها—از ممنوعیت LNG گرفته تا نظارت سختگیرانه بر دور زدن تحریمها—روند کاهش تدریجی را به یک سقوط عمودی تبدیل کردهاند.
🇷🇺 چرخش روسیه به شرق؛ راهحل یا مُسکن؟
در واکنش به از دست رفتن بازار اروپا، روسیه صادرات گاز به چین را افزایش داده است.
- صادرات خط لولهای به چین: ۳۹ میلیارد مترمکعب (۲۵٪ رشد)
- صادرات LNG به چین: رکورد ماهانه در نوامبر
اما مشکل اینجاست که:
- آسیا اروپا نیست
- قیمتها پایینتر است
- زیرساختها گران و زمانبرند
- پروژههای بزرگ مانند «قدرت سیبری ۲» هنوز بلاتکلیفاند
به عبارت دیگر، روسیه میتواند بخشی از صادرات از دسترفته را جبران کند، اما نه درآمد و نه نفوذ سیاسی گذشته را.
🔮 آینده روابط انرژی اروپا–روسیه
اروپا که زمانی تقریباً نیمی از گاز مصرفی خود را از روسیه تأمین میکرد، اکنون سهم روسیه در وارداتش به یک بخش کوچک و رو به کاهش تبدیل شده است. این گذار پرهزینه و سیاسی بوده، اما مسیر آن اکنون تثبیت شده است.
این مقاله یک پیام روشن دارد: بازگشت به دوران وابستگی اروپا به گاز روسیه تقریباً غیرممکن است.