با ادامه جنگ در خاورمیانه و افزایش تنش میان آمریکا و ایران، بازار انرژی با بحرانی روبهرو شده که آثار آن میتواند حتی پس از پایان جنگ نیز برای ماهها ادامه داشته باشد. ذخایر سوخت در حال کاهش است، ظرفیت پالایشگاهها آسیب دیده و اختلال در جریان نفت خام، بازار فرآوردههای نفتی را بیش از بازار خود نفت تحت فشار قرار داده است. به همین دلیل، حتی در صورت برقراری صلح، بازگشت بازار سوخت به شرایط عادی زمانبر خواهد بود.
قیمت نفت خام در نگاه اول چندان نگرانکننده به نظر نمیرسد. برنت و WTI همچنان زیر ۱۰۰ دلار معامله میشوند، هرچند حدود ۲۰ دلار بالاتر از سطح پیش از جنگ هستند. اما داستان در بازار فرآوردهها کاملاً متفاوت است؛ قیمت گازوئیل در اروپا حدود ۷۰ درصد نسبت به قبل از جنگ افزایش یافته و برای نخستین بار در بیش از یک سال، قیمت گازوئیل از سوخت جت بالاتر رفته است. در آمریکا نیز حاشیه سود پالایش گازوئیل برای نخستین بار از مرز ۱۰۰ دلار به ازای هر بشکه عبور کرده است.
بخش مهمی از مشکل به کاهش ظرفیت پالایش بازمیگردد. طبق برآورد آژانس بینالمللی انرژی، حدود یکپنجم ظرفیت پالایش خاورمیانه، معادل ۹.۶ میلیون بشکه در روز، تحت تأثیر حملات و درگیریها از مدار خارج شده است. همزمان، حملات پهپادی به پالایشگاههای روسیه باعث کاهش تولید فرآورده و محدودیت صادرات شده است. روسیه که یکی از بزرگترین صادرکنندگان گازوئیل جهان است، اکنون برای تأمین نیاز داخلی صادرات را محدود کرده و همین مسئله فشار بیشتری بر بازار جهانی وارد کرده است.
در این میان، آمریکا به یکی از مهمترین تأمینکنندگان سوخت بازار جهانی تبدیل شده است. صادرات فرآوردههای نفتی آمریکا به رکورد هفتگی حدود ۱.۹ میلیون بشکه در روز رسیده، اما این افزایش صادرات فقط نتیجه فعالیت بالای پالایشگاهها نیست؛ بخشی از آن از طریق برداشت از ذخایر داخلی تأمین میشود. تحلیلگران هشدار میدهند که ادامه این روند میتواند ذخایر نسبتاً محدود آمریکا را نیز تحت فشار قرار دهد و رقابت خریداران سراسر جهان برای گازوئیل را شدیدتر کند.
بنابراین، مسئله اصلی بازار انرژی در حال حاضر فقط قیمت نفت خام نیست؛ بلکه دسترسی به فرآوردههایی مانند گازوئیل، بنزین و سوخت جت است. اگر ذخایر جهانی همچنان کاهش یابد و ظرفیت پالایش در خاورمیانه و روسیه به سرعت به مدار بازنگردد، هزینه حملونقل، تولید صنعتی، کشاورزی و زنجیره تأمین افزایش خواهد یافت. به همین دلیل، حتی اگر قیمت نفت خام زیر ۱۰۰ دلار باقی بماند، بحران سوخت میتواند همچنان به اقتصاد جهانی فشار وارد کند.