در پی سقوط شدید ارزش ریال و آغاز اعتراضها در تهران و چند شهر دیگر، محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی ایران، روز دوشنبه از سمت خود کنارهگیری کرد. ارزش ریال روز یکشنبه در بازار آزاد تا حدود یکمیلیون و ۴۲۰ هزار ریال برای هر دلار سقوط کرد و روز دوشنبه کمی به حدود یکمیلیون و ۳۸۰ هزار ریال رسید. برای مقایسه، در سال 2015 و هنگام امضای توافق هستهای برجام، هر دلار حدود 320 هزار ریال معامله میشد.
اقتصاد ایران با مشکلات جدی روبهروست؛ از جمله تورم بسیار بالا (حدود ۴۲.۲ درصد در دسامبر)، سقوط ارزش پول ملی، رشد نزدیک به صفر تولید ناخالص داخلی و خروج سرمایه، که همگی تحت تأثیر تحریمهای سنگین آمریکا قرار دارند.
در کنار این عوامل، سوءمدیریت داخلی، فساد ساختاری، هزینههای سنگین نظامی، درگیریهای منطقهای، فرسودگی زیرساختها، بیکاری بالای جوانان، مهاجرت نخبگان و کمبود سرمایهگذاری، شرایط اقتصادی و معیشتی را وخیمتر کردهاند.
اوایل ماه جاری، دولت برای نخستین بار از سال ۲۰۱۹ قیمت سوخت را افزایش داد و یک نظام قیمتگذاری پلکانی معرفی کرد. بر اساس این طرح، رانندگان برای ۶۰ لیتر نخست در ماه ۱۵ هزار ریال، برای ۱۰۰ لیتر بعدی ۳۰ هزار ریال و برای مصرف بیشتر از آن ۵۰ هزار ریال به ازای هر لیتر پرداخت میکنند. رئیسجمهور مسعود پزشکیان هشدار داده است که دولت نمیتواند برای همیشه سوخت بسیار ارزان ارائه دهد، زیرا مصرف داخلی از ظرفیت پالایش فراتر رفته و کشور را مجبور به واردات پرهزینه بنزین کرده است. این تصمیم در حالی اتخاذ شده که تورم همچنان بالاست و فشارهای مالی بر دولت افزایش یافته است.
ایران سالانه حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیارد دلار برای یارانه سوخت هزینه میکند که از بالاترین ارقام در جهان است. مقامهای ایرانی میگویند هزینه واردات بنزین بهشدت افزایش یافته و برخی برآوردها قیمت واردات را حدود ۷۰۰ هزار ریال برای هر لیتر نشان میدهد؛ رقمی بسیار بالاتر از قیمت داخلی. انتظار میرود ایران امسال حدود ۶ میلیارد دلار برای واردات بنزین هزینه کند، زیرا مصرف همچنان از ظرفیت پالایش داخلی بیشتر است. افزایش اخیر قیمت سوخت با هدف کاهش مصرف و کنترل بار مالی فزاینده یارانهها انجام شده است.